غديـر در سيـره اهل بيت عليهم السّلام

احمد زمانی

غدير از اساسى ‏ترين برنامه‏ هاى پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم براى دوام و عزت و شكوه اسلام و قرآن بود. او در بازگشت از حجة‏الوداع آخرين رسالت‏ خويش را انجام داد. زيرا خدايش فرموده بود:

يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت رسالته والله يعصمك من الناس ان الله لا يهدى القوم الكافرين. ¹

اى پيامبر، آنچه از سوى پروردگارت بر تو نازل شده ابلاغ كن و اگر نكنى پيامش را نرسانده‏اى؛ خداوند تو را از گزند مردم نگه مى ‏دارد. خداوند گروه كافران را هدايت نمى ‏كند.²

در پى اجراى اوامر پروردگار و معرفى وصى و جانشين خود على‏ بن ‏ابى ‏طالب علیه السّلام آيه اكمال دين: «اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام دينا؛ امروز دين شما را كامل كردم و نعمت ‏خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آيين (جاودان) شما پذيرفتم‏» نازل ⁽³⁾ و روز غدير جشن ولايت و وصايت ‏شد.

اهل بيت پيامبر و امامان بر حق شيعه، كه نگاهبان اسلام حقيقى بودند و سعى داشتند آن را از خطرات دور سازند، از هر فرصتى بهره بردند تا غدير را زنده بدارند و آن خاطره گرامى و به ياد ماندنى را مطرح كنند؛ زيرا در تابش آفتاب غدير اهداف والاى پيامبر جامه عمل مى‏ پوشد و براى فتنه ‏انگيزى كج‏ انديشان فرصت‏ باقى نماند.

نگاهى گذرا به سيره حضرت فاطمه و حضرت اميرمؤمنان - عليهما السلام - و ديگر امامان راستين شيعه ما را با اهميت واقعه غدير و نقش عظيم و سرنوشت‏ ساز آن هدايت و نيكبختى بشر آشنا مى ‏سازد.

راويان، نويسندگان و مفسران اهل سنت و شيعه به واقعه غدير و آيات نازل شده در آن توجه بسيار داشته‏ اند. برخى از علماى شيعه مانند علامه طبرسى روايات ⁴ نزول آيه تبليغ ⁵ در سرزمين غدير را مشهور دانسته‏ اند. از اهل سنت ابوالقاسم عبيدالله بن‏ عبدالله حسكانى، از دانشمندان اهل سنت، نيز همين را مطرح مى‏ كند. او احاديث غدير را در دوازده جزوه دسته ‏بندى كرده، آن را «دعاء الهداة الى اداء حق الموالاة‏» ناميده است. ⁶

ابوالعباس احمد بن‏ محمد بن ‏سعيد مشهور به ابن‏ عقده - مورد اعتماد مذاهب چهارگانه اهل سنت - در اين باره كتابى به نام «حديث الولاية‏» ⁷ تدوين كرده است.

علامه امينى نيز كتاب گرانسنگ «الغدير» را، در يازده مجلد، به رشته نگارش درآورد. آنچه در مجموعه اين آثار جلب توجه مى‏ كند موضع گيرى آشكار ائمه اهل بيت - عليهم السلام - درباره اين واقعه مهم است، موضع گيريهايى كه از اهميت غدير و نقش آن در سعادت بشر پرده برمى ‏دارد. در اين مقاله به بررسى بخشى از اين موضع گيريها مى ‏پردازيم:

فاطمه زهرا - سلام الله عليها - بر مزار حمزه سيد الشهداء (احد)

روزى در احد بر مزار عموى پدرش «حمزه سيدالشهداء» ايستاده بود و عزادارى مى ‏كرد. محمود بن‏لبيد فرصت را غنيمت ‏شمرده، پس از عزادارى پرسيد: اى دختر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم، آيا براى امامت و زعامت على بن‏ ابى ‏طالب علیه السّلام از سخنان پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم دليلى به ياد دارى؟

حضرت فاطمه علیها السّلام فرمود:

و اعجبا انسيتم يوم غدير خم؟... اشهد الله تعالى لقد سمعته يقول: على خير من اخلفه فيكم و هو الامام و الخليفة بعدى و سبطاى و تسعة من صلب الحسين، ائمة ابرار، لئن اتبعتموهم وجدتموهم هادين مهديين و لئن خالفتموهم ليكون الاختلاف فيكم الى يوم القيامة. ⁸

شفگتا! آيا حادثه عظيم غدير خم را فراموش كرده ‏ايد؟... خدا را گواه مى ‏گيرم كه خود شنيدم آن بزرگوار مى ‏فرمود: على بهترين كسى است كه او را در ميان شما جانشين خود قرار مى ‏دهم، على [عليه السلام] امام و خليفه بعد از من است.

دو فرزندم حسن و حسين [عليهما السلام] و نه نفر از فرزندان حسين [علیهم السّلام] پيشوايان و امامانى پاك و نيك‏اند. اگر از آنان اطاعت كنيد، شما را هدايت‏ خواهند كرد و اگر با آنها مخالفت ورزيد، تا روز قيامت تفرقه و اختلاف در ميانتان حاكم خواهد بود.

حضرت على علیه السّلام و استدلال به غدير

سليم بن ‏قيس هلالى مى‏ گويد: در زمان خلافت عثمان، در مسجد النبى صلی الله علیه و آله و سلّم نشسته بودم؛ جمعى از مردم نيز در مسجد در حال گفتگو بودند. على بن‏ ابى ‏طالب علیه السّلام بپا خاست، سوابق خويش در خدمت‏ به اسلام را برشمرد و همگى بر درستى گفتارش گواهى دادند حضرت در باره روز غدير خم فرمود:

مردم درباره ولايت و وصايت از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم پرسيدند، در آن هنگام خداوند به پيامبرش فرمان داد تا خليفه و جانشين بعد از خود را معرفى كند و توضيح دهد، همان‏طور كه درباره نماز، روزه، زكات و حج جزئيات را بيان كرده است. آنگاه امام علیه السّلام ادامه داد: «فنصبني للناس علما بغدير خم... فقال صلی الله علیه و آله و سلّم: ايها الناس اتعلمون ان الله - عز و جل - مولاى و انا مولى المؤمنين و انا اولى بهم من انفسهم قالوا بلى يا رسول الله. قال صلی الله علیه و آله و سلّم: قم يا على، فقمت. فقال: من كنت مولاه فعلى مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه‏».⁹

در غدير خم پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم مرا چنين معرفى كرد: اى مردم، آيا مى ‏دانيد كه خداوند ولى و سرپرست من است و من ولى و سرپرست‏ شما مؤمنان هستم؛ و من نسبت‏ به جانهاى شما از خودتان سزاوارترم؟ همگى پاسخ دادند: چنين است اى پيامبر خدا. سپس فرمودند: على به پا خيز. من برخاستم، آنگاه فرمود:

هر كس من ولى و سرپرست او هستم على بن‏ ابى ‏طالب علیه السّلام بر او ولايت دارد؛ بار خدايا دوست ‏بدار هر كه على را دوست دارد، و دشمن بدار هر كه على را دشمن مى‏ دارد...

ب) حديث غدير در معركه صفين

حضرت على علیه السّلام در يكى از روزها در جمع سپاه خود، كه گروهى از مهاجرين و انصار ¹⁰ نيز در آن به چشم مى‏ خوردند از زبان پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم فضايل خويش را برشمرد. آيات شريف «انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة...¹¹ » و «لم يتخذوا من دون الله و لا رسوله و لا المؤمنين وليجه ¹² » را تلاوت كرد و فرمود: مردم پرسيدند يا رسول الله، آيا ولايت اختصاص به بعضى از مؤمنان دارد يا براى عموم است؟ در آن هنگام خداوند فرمان داد تا پيامبرش ولايت را همانند نماز، روزه، زكات و حج توضيح دهد و تبيين كند. در آن وقت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم در غدير خم مرا ولى امر مردم قرار داد و چنين خطبه خواند: «ان الله ارسلنى برسالة... من كنت مولاه فعلى مولاه...» ¹³

ج) خطبه غديريه اميرمؤمنان علیه السّلام در زمان حكومت

در دوره حاكميت حضرت على بن ‏ابى ‏طالب علیه السّلام اتفاقاً روز عيد غدير با جمعه مصادف شد. مسلمانان حضور چشم‏گيرى پيدا كردند و آن حضرت براى اقامه نماز جمعه و خواندن خطبه‏ هاى آن در برابر مردم قرار گرفت. حسين بن‏ على علیه السّلام مى ‏گويد: پنج‏ ساعت از روز گذشته بود [قبل از اذان ظهر]، كه پدرم خطبه‏ ها را آغاز كرد. او نخست‏ به حمد و ثناى حضرت حق پرداخت، صفات ربوبى ‏اش را برشمرد، حاكميت مطلق را از آن وى دانست، نعمت‏هايش را مورد توجه قرار داد و بعد خطاب به مردم فرمود: خداوند تعالى امروز دو عيد بسيار بزرگ [جمعه و غدير] را براى شما در يك زمان قرار داده است؛ دو عيدى كه هر يك فلسفه وجودى ديگرى را تكامل مى‏ بخشد و به وسيله هر يك هدايت در ديگرى اثر مى ‏بخشد... سپس فرمود: توحيد و ايمان به يگانگى خداوند پذيرفته نمى ‏شود مگر با اعتراف به نبوت پيامبرش محمد صلی الله علیه و آله و سلّم و دين و شريعت حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلّم پذيرفته نمى ‏شود مگر با قبول ولايت امر كسى كه خدا فرمان ولايتش را داده است؛ و همه اين امور سامان نمى ‏پذيرد مگر بعد از توسل و تمسك به اهل ولايت.

غدير از نگاه مولى الموحدين، اميرالمؤمنين علــــی علیه السّلام

حضرت على علیه السّلام سپس فرمود: خداوند در روز غدير ¹⁴  آنچه درباره منتخبين خود اراده كرد بر پيامبرش فرو فرستاد، به او فرمان داد تا ولايت و وصايت را ابلاغ كند و مجال را از كافران و منافقان بگيرد نگران گزند دشمنان نباشد. روز غدير قدر و منزلت ‏بسيار دارد، در آن روز گشايشهاى الهى فرا رسيده و حجتش بر همه تمام شده است. امروز روز روشنگرى و اظهار عقيده از جايگاه بلند و روشن است، امروز روز تكامل دين و روز وفاى به عهد است. غدير روز شاهد ¹⁵ [رسول الله صلی الله علیه و آله و سلّم] و مشهود [على بن‏ ابى ‏طالب علیه السّلام] است، روز در هم ريختن پيمانهاى زير پرده كفر و نفاق است، روز آشكار شدن حقايق اصيل اسلام است، روز ذلت و خوارى شيطان است، روز استدلال و برهان است، روز جدا شدن صفوف كسانى است كه آن را تكذيب مى ‏كردند امروز بزرگترين روزى است كه عدّه‏ اى از شما از آن اعراض كرديد، روز هدايت و امتحان بندگان خداست، روز آشكار شدن كينه ‏هاى نهفته در دلها و سينه‏ هاست، روز عرضه نصوص [سخنان بدون ابهام پيامبر صلی الله علیه و آله و سلّم] بر افراد مؤمن و دلباخته [اهل الخصوص] است، غدير روز شيث پيامبر علیه السّلام است، روز ادريس و يوشع و شمعون و ...

منشور علوى علیه السّلام در عيد غدير

حضرت اميرمؤمنان علی علیه السّلام در قسمت آخر خطبه فرمود: رحمت‏ خدا بر شما اى مسلمانان، بعد از برگشت از اين اجتماع بزرگ امروز [غدير] را عيد بگيريد: [و با انجام امور ذيل آن را بزرگ بشماريد].

الف) نعمت را بر افراد خانواده و خويشاوندانتان گسترش دهيد و نيكى و بخشش پيشه كنيد. ¹⁶

ب) به برادران دينى خويش به قدر توان نيكى و بخشش كنيد. ^{18و 17}

ج) خداى را در برابر نعمتهايى كه به شما ارزانى داشته، شكرگزار باشيد.

د) كنار يكديگر جمع شويد تا خداوند اجتماع شما را فراگير و گيراتر سازد.

ه) به يكديگر نيكى كنيد تا خداوند به شما الفت و مهربانى بيشتر عنايت كند.

و) نعمت‏هاى الهى را به يكديگر تبريك و تهنيت گوييد همان طور كه خداوند [در اين روز] با اعطاى اجر و ثوابى بيش از ديگر اعياد به شما تهنيت مى ‏گويد. بعد فرمود: كمك‏هاى مالى به ديگران در امروز (غدير) به اموالتان بركت مى ‏بخشد و بر عمرتان مى ‏افزايد: مهربانى به ديگران سبب رحمت و عنايات حق خواهد شد.

ز) با خوش‏رويى و شادمانى يكديگر را در آغوش بگيريد.

ح) خداوند را بر توفيقات خويش سپاس گوييد.

ط) از فقرا و ضعيفانى كه چشم به كمك شما دارند ديدن كنيد، به زيارتشان برويد و با آنان در خوراكشان همراه شويد.

بعد حضرت فرمود: يك درهم كمك به فقرا در روز عيد غدير با دويست‏ هزار درهم برابر است، بلكه بيشتر خواهد بود.

ى) وقتى يكديگر را ملاقات كرديد مصافحه كنيد، به هم تبريك بگوييد و سلام كنيد، كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم به من چنين فرمان داد. ¹⁹

غدير خم در خطبه امام حسن مجتبى علیه السّلام

حضرت حسن بن‏ على علیهما السّلام در برابر طاغوت شام و مردم كوفه خطبه ‏اى خوانده، مردم را به بالاترين نعمت از دست رفته، كه حاكميت اهل بيت علیهم السّلام بود، توجه داد. شايستگى و لياقت‏ خويش و مشروعيت ‏خلافتش را متذكر شد و داستان روز بياد ماندنى غدير را چنين بازگو كرد: «و قد سمعت هذه الامة جدي - صلی الله علیه و آله و سلّم - يقول: ما ولت امة امرها رجلا و فيهم من هو اعلم منه الا لم يزل يذهب امرهم سفالا حتى يرجعوا الى ما تركوه و سمعوه - صلی الله علیه و آله و سلّم - يقول لابى: انت منى بمنزلة هارون من موسى الا انه لا نبى بعدى. و قد راوه و سمعوه صلی الله علیه و آله و سلّم حين اخذ بيد ابي بغدير و قال لهم: من كنت مولاه فعلي مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاده ثم امرهم ان يبلغ الشاهد منهم الغائب ثم قال... ²⁰ »

مردم سخن جدم پيامبر صلی الله علیه و آله و سلّم را به ياد دارند كه مى ‏فرمود: هر گاه مردم كسى را به رهبرى خويش برگزينند در حالى كه لايق تر و آگاه تر از آن فرد، وجود داشته باشد، براى خويش تيره‏ بختى خريده‏ اند مگر اينكه دوباره بدانچه رها كردند و به فراموشى سپردند بازگردند و آنچه را كه از پيامبرشان در باره پدرم شنيده‏ اند دنبال كنند، رسول خدا مى ‏فرمود: اى على تو بعد از من مانند هارون پس از موسى هستى، او جانشين برادرش موسى بوده تو نيز جانشين و خليفه منى; تنها تفاوت [ميان آنها و ما] اين است كه بعد من پيامبرى و نبوت نخواهد بود. امام مجتبى علیه السّلام سپس فرمود: اين مردم پيامبر خود را ديدند و سخنانش را در «غدير خم‏» شنيدند. در آن روز جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم دست پدرم علیه السّلام را گرفت و در برابر آنان گفت: هر كس من مولا و سرپرست او هستم على مولا و سرپرست او خواهد بود؛ خدايا، دوست ‏بدار هر كس او را دوست دارد و دشمن بدار هر كس او را دشمن دارد... سپس جدم پيامبر صلی الله علیه و آله و سلّم دستور اكيد داد كه، حاضران مطالب غدير را به غايبان برسانند.

حضرت امام حسين علیه السّلام و حديث غدير در سرزمین منی

يكسال قبل از به درک واصل شدن معاويه، امام حسين عليه السلام به زيارت بيت الله الحرام در مراسم پر شكوه، حج مشرف شد عبدالله بن ‏عباس و عبدالله بن ‏جعفر او را همراهى نمودند. آن سال عده زيادى از زنان و مردان بنى ‏هاشم حضور داشتند. امام حسين علیه السّلام در ايام تشريق آنان را در سرزمين منى جمع نمود در آن اجتماع عظيم بيش از هفتصد نفر از مردان تابعين و دویست نفر از صحابه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم گرداگرد وجودش زير خيمه حلقه زدند و منتظر سخنان امام خويش بودند، حضرت بپا خاست و پس از حمد و ثناى الهى فرمود:

شما شاهد و ناظر تجاوزات معاويه جنايتكار نسبت‏ به ما و شيعيان هستيد و از آنها اطلاع داريد، سخنان مرا گوش كنيد و بنويسيد [تا براى آيندگان بماند] و به ديگر شهرها و قبائل و افراد مؤمن و مورد اعتماد خود برسانيد و آنان را دعوت به اداء حقّ ما (اهل بيت) كنيد ترس آن دارم كه وقتش بگذرد و حقوق ما مغلوب ستمگر گردد، گر چه خداوند بالاترين پشتيبان است. سپس فرمود: شما را به خدا سوگند: بياد نمى ‏آوريد كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم روز غدير خم پدرم حضرت على علیه السّلام را وصى و امام بعد از خود قرار داد و حديث ولايت را بر شما خواند و فرمود همگى بايد اين پيام را به ديگران برسانيد پاسخ دادند: چرا ما بياد داريم. ²¹

حضرت امام محمد باقر  عليه السلام

فضيل بن ‏يسار، بكير بن‏ اعين، محمد بن ‏مسلم، بريد بن‏ معاوية و ابوالجارود همگى در محضر امام باقر علیه السّلام بودند حضرت درباره ولايت على بن ‏ابى‏ طالب علیه السّلام و روز غدير فرمودند:

خداوند پيامبرش را مامور به ولايت على [عليه السلام] كرد و اين آيه شريفه را نازل كرد: «انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة و يؤتون الزكاة‏» ²² با نزول آيه فوق ولايت اولى الامر واجب گرديد و لكن عده ‏اى نفهميدند اولى الامر چه كسانى هستند؟ خداوند به محمد - صلی الله علیه و آله و سلّم - دستور داد تا آن را توضيح دهد و همانند نماز و زكات و روزه و حج مصاديق خارجى آن را روشن سازد. در آن هنگام اضطراب او را فرا گرفت و ترسيد عده‏ اى به واسطه آن از آيين اسلام برگردند و او را تكذيب كنند او به خدا پناه برد در آن هنگام آيه تبليغ «يا ايها الرسول بلغ... ²³» نازل گشت پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم امر حق را اجرا نمود و در غدير خم ايستاد و فرمان اجتماع مردم و زوار بيت الله الحرام را داد و در آنجا على بن ‏ابى ‏طالب علیه السّلام را ولى بعد از خود معرفى كرد و دستور داد آنانى كه در آنجا (غدير خم) بودند پيام خداوند (ولايت حضرت على علیه السّلام) را به ديگر افراد برسانند.

حضرت امام صادق علیه السّلام در مسجد غدير

حسان جمال مى ‏گويد: همراه امام صادق علیه السّلام از مدينه به مكه مسافرت كردم. در نزديكى ميقات جحفه، چون به «مسجد غدير» رسيديم امام - عليه السلام - به جانب چپ مسجد نگريست و فرمود: اين مكانى است كه پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم، در روز غدير، على را جانشين خود معرفى كرد و فرمود: من كنت مولاه فعلى مولاه. آنگاه امام علیه السّلام به جانب ديگر نگاه كرد، جايگاه خيمه ‏هاى ديگران را نشان داد و فرمود: سالم غلام ابوخذيفه و ابوعبيده جراح نيز در آنجا بود؛ گروهى از مردم چون على علیه السّلام را بر روى دست پيامبر ديدند با حسادت به وى نگريستند و به يكديگر مى ‏گفتند: به دو چشم او [پيامبر] نگاه كنيد، چگونه همانند ديوانه به اطراف خويش مى‏ نگرد و قرار ندارد. در اين هنگام جبرئيل نازل شد ²⁴ و اين آيات را بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم قرائت كرد:

«و ان يكاد الدين كفروا ليزلقونك بابصارهم لما سمعوا الذكر و يقولون انه لمجنون و ما هو الا ذكر للعالمين‏». ²⁵

آنان كه كافر شدند، چون قرآن را شنيدند چيزى نمانده بود كه تو را چشم بزنند؛ آنها مى‏ گفتند: او واقعا ديوانه است، در حالى كه قرآن جز بيدارى و آگاهى براى جهانيان نيست.²⁶

حضرت امام كاظم علیه السّلام و مسجد غدير

عبدالرحمان بن ‏حجاج گفت: خدمت موسى‏ بن ‏جعفر علیه السّلام رسيدم. در حالى كه قصد سفر داشتم، از آن حضرت درباره مسجد غدير خم پرسيدم.

امام - عليه السلام - فرمود: در آن مسجد نماز بخوانيد كه فضيلت و ثواب بسيار دارد، پدرم [به هر كه عازم آن ديار بود] فرمان مى ‏داد تا در مسجد غدير نماز بگذارد. ²⁷

حضرت امام رضا علیه السّلام

الف) عرشيان و روز غدير

احمد بن‏ محمد بن‏ ابى ‏نصر بزنطى مى‏ گويد: در منزل امام هشتم على بن‏ موسى ‏الرضا علیه السّلام نشسته بودم، جمع بسيارى نيز در منزل حضرت گرد آمده بودند كه گفتگو درباره روز غدير آغاز شد؛ بعضى از افراد وجود روز غدير را در صدر اسلام منكر شدند و بعضى آن را از شعائر اسلامى مى ‏دانستند. در اين هنگام، على بن ‏موسى ‏الرضا علیه السّلام فرمود: پدرم از جدم «جعفر بن‏ محمد» چنين نقل مى ‏كرد:

آسمانيان روز غدير را بهتر از زمينيان ‏مى ‏شناسند، خداوند در بهشت‏ برين ساختمان بزرگى را به خود اختصاص داده است؛ اين ساختمان از آجرهاى نقره و طلا ساخته شده، در آن صد هزار گنبد از ياقوت سرخ و صد هزار گنبد از ياقوت سبز وجود دارد، خاك و گل‏هاى به كار گرفته شده در اين قصر از مشك و عنبر است، در آن چهار جوى (يا رودخانه) به چشم مى ‏خورد كه در هر يك از آنها خمر و آب زلال و شير و عسل جريان دارد؛ در اطراف اين جويبارها درختان انبوهى از ميوه ‏هاى مختلف روييده، بر روى آنها پرندگانى پرواز مى‏ كنند كه بدنشان از لؤلؤ و پرهايشان از ياقوت است؛ آنها با پرواز خويش‏ صداهاى دلنوازى ايجاد مى‏ كنند.

روز غدير در اين قصر بزرگ باز مى ‏شود; فرشتگان و اهل آسمانها تسبيح‏ گويان به قصر داخل مى ‏شوند؛ آن پرندگان به پرواز درآمده در جويبارها خود را مرطوب مى ‏سازند و سپس به آن مشك و عنبر آغشته كرده، و عطرش را در فضاى ملكوتى قصر منتشر مى ‏سازند؛ فرشتگان الهى به نام فاطمه زهرا علیها السّلام به يكديگر هديه مى ‏دهند؛ چون پايان روز غدير فرا مى ‏رسد، به فرشتگان گفته مى‏ شود به جايگاه هاى خويش برگرديد شما تا سال آينده، مثل چنين روزى، از اشتباه و لغزش در امان هستيد و بدانيد همه اين موهبت ‏ها به خاطر عظمت پيامبر ما محمد و وصى او على بن‏ ابى‏ طالب عليهما السلام است.

ب) بركات عيد غدير

سپس على بن‏ موسى ‏الرضا علیه السّلام رو به احمد بن‏ محمد ابى ‏نصر كرد و فرمود:

اى فرزند ابونصر، هر جا كه بودى روز غدير سمت مرقد امير مؤمنان عليه السلام بشتاب.

1 - خداوند گناهان شصت‏ ساله هر مؤمن زيارت ‏كننده او را مى ‏آمرزد.

2 - خدواند، به بركت روز غدير دو برابر گروهى كه در ماه رمضان، شب قدر و شب عيد فطر آزاد مى‏ كند، از آتش جهنم مى‏ رهاند.

3 - پروردگار يك درهم انفاق به مستحق را هزار برابر پاداش خواهد داد.

سپس فرمود: روز غدير به برادران دينى خود برترى و فضيلت ده و مردان و زنان با ايمان را خوشحال و مسرور نما. ²⁸

1- مائده،67.

2- برابر نقل اسباب النزول واحدى نيشابورى، ص 135 و تفسير كبير فخر رازى، ج 12، ص‏49 - 50. شان نزول آيه، غدير خم و معرفى على بن ‏ابى ‏طالب علیه السّلام بوده است.

3- درالمنثور، سيوطى، ج 2، ص‏256; تاريخ بغداد، خطيب نيشابورى، ج ‏6، ص 290.

4- مجمع‏ البيان، علامه طبرسى، ج‏ 3، 4، ص ‏223.

5- مائده،67.

6- شواهد التنزيل، حاكم حسكانى، ج 1، ص 252.

7- الطرائف، سيد بن ‏طاووس، ج 1، ص 140.

8- بحارالانوار، ج‏36، ص‏353 - 354؛ اسمى المناقب، علامه شمس‏ الدين ابن ‏جزرى، ص 32؛ نهج الحياه، ص 38.

9- احتجاج طبرسى، ج 1، ص‏213 - 214.

10- ابوهيثم بن ‏تيهان، خالد بن‏ زيد، ابوايوب انصارى، عمار بن‏ ياسر و ... مجموعاً هفتاد نفر از مهاجرين و انصار بدرى حضور داشتند.

11- مائده، 55.

12- توبه، 16.

13- بحارالانوار، ج‏33، ص‏147 -146.

14- از روز غدير خم در روايت تعبير به «يوم الدوح‏» شده است كه اين واژه هم در روايات و هم در اشعار به كار گرفته شده است. (بحارالانوار، ج 94، ص 115).

15 و 16 - تفسير شاهد و مشهود را مى ‏توان در موارد ذيل يافت: اصول كافى، ج 1، ص 425، ح‏69؛ بحارالانوار، ج 35، ص‏386، ح 1; ج ‏36، ص 114، ح 61.

17 و 18 - در ترجمه عبارات تلفيق شده است.

19- بحارالانوار، ج 95، ص 118 - 112، ح  8، مقدارى از خطبه اميرالمؤمنين علیه السّلام توسط امام حسين علیه السّلام نقل شده و ما آن را ترجمه و تلخيص نموديم.

20- ينابيع المودة، قندوزى حنفى، ج ‏3، ص‏153؛ بحارالانوار، ج 10، ح 5، ص 144 - 138.

21- موسوعة كلمات الامام الحسين علیه السّلام، ص 270؛ الغدير، ج 1، ص 198، ح ‏9، چاپ چهارم.

22- مائده، 55.

23- مائده،67.

24- فاصله مسجد غدير با ميقات جحفه سه ميل (تقريبا 5760 متر) مى ‏باشد. (معجم معالم الحجاز، ج 2، ص 124).

25- قلم، 52 - 51.

26- فروع كافى، ج 4، ص‏566؛ نورالثقلين، ج 5، ص‏399. روايات ديگرى نيز در شان اين آيه وارد شده است كه همين مضمون را نشان مى ‏دهد. تفسير على بن ‏ابراهيم; روضه كافى، ص 344، ح 542.

27- وسائل الشيعه، ج‏3، ص‏549، ح 2، ب 61؛ فروع كافى، ج 4، ص‏566، ح 1; تهذيب الاحكام، ج‏6، ص 18، ح 21، ب‏16; من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص‏559، ح‏3143.

28- تهذيب الاحكام، ج ‏6، ص 24، ح‏9، باب‏19؛ بحارالانوار، ج 94، ص ‏9 - 18.

ماهنامه كوثر شماره 2